Geld & Geweld

Wisselwerking tussen geweld en financiële problemen in de (gewelds)hulpverlening

Ferdi Bekken is onderzoeker bij Fier, landelijk expertise- en behandelcentrum op het terrein van geweld in afhankelijkheidsrelaties. In het project Armoede en Schulden onderzoekt hij de financiële situatie van cliënten en de wisselwerking tussen geweld en financiële problemen in de (gewelds)hulpverlening. In onderstaand artikel de belangrijkste lessen die in dit project zijn geleerd.

Het valt op dat veel vrouwen en jonge meiden in de (gewelds)hulpverlening financiële problemen hebben. Die problemen hangen als het Zwaard van Damocles boven hun hoofd. Cliënten zijn in beperkte mate zelfredzaam, waardoor het moeilijk is te ontsnappen aan het geweld en ze kwetsbaarder zijn om (opnieuw) in een afhankelijkheidsrelatie terecht te komen. Naast het geweld zorgen de financiële problemen ook voor veel extra stress. De stress ‘gijzelt’ de hersenen, waardoor cliënten hun situatie niet meer goed kunnen overzien en zich niet op de behandeling kunnen richten. Financiële problemen beperken hun bewegingsvrijheid en persoonlijke ontwikkeling, met negatieve gevolgen voor de opvoeding, het werk of de studie.

Financieel geweld
De zwakke financiële positie en het geweld zijn niet los van elkaar te zien. Behalve dat cliënten vaak traumagerelateerde problematiek ontwikkelen als gevolg van geweld, zijn er geregeld ook financiële consequenties. Om hen te helpen bij het loskomen van geweld en perspectief te bieden voor de toekomst, moet er binnen de (gewelds)hulpverlening meer aandacht komen voor financiële zelfredzaamheid van cliënten.

Geweld en financiële problemen zijn op verschillende manieren met elkaar verbonden. Veel cliënten zijn slachtoffer van financieel geweld, zoals uitbuiting, afpersing en beperking van de financiële zelfredzaamheid. Zij worden bijvoorbeeld tewerkgesteld in de prostitutie of gedwongen diverse abonnementen, huizen, auto’s of leningen op hun naam te zetten. Ook komt het voor dat cliënten hun inkomen moeten afstaan of gehinderd worden in hun persoonlijke ontplooiing, doordat zij geen opleiding kunnen of mogen volgen of niet kunnen of mogen werken. 

Grip kwijt
Financiële problemen kunnen ook samenhangen met de gevolgen van het geweld. Als gevolg van geweld of trauma kunnen cliënten bijvoorbeeld een PTSS, depressie of angststoornis ontwikkelen, waardoor ze de grip op hun leven en dus ook op hun financiën kwijtraken. Zij verliezen het overzicht, openen hun post niet meer of raken werkloos, waardoor hun inkomen keldert en schulden ontstaan. Schulden zorgen voor extra stress, wat bij kan dragen aan verergering van de problematiek.

Veel mensen proberen te ontsnappen aan het geweld, op zoek naar een veilige plek. Zij gaan op zichzelf wonen, slapen bij bekenden of komen in de (maatschappelijke) opvang terecht, met alle financiële consequenties van dien: post komt bijvoorbeeld niet meer aan of er is sprake van dubbele lasten. De Ombudsman en het Leger des Heils legden onlangs verschillende (financiële) knelpunten bloot die voorafgaand, tijdens en na het traject resulteerden in een voorziening.

Tot slot kunnen financiële problemen ontstaan doordat cliënten niet worden ondersteund door hun ouders, weinig meekrijgen vanuit de opvoeding (bijvoorbeeld door verwaarlozing) of uit een ander land afkomstig zijn, waardoor ze beperkte kennis hebben van het Nederlandse financiële systeem (denk aan buitenlandse slachtoffers van mensenhandel). Zij hebben niet geleerd met geld om te gaan, zijn niet op de hoogte van alle regels of zijn laaggeletterd, waardoor ze weinig grip op hun financiën hebben.

Uit de taboesfeer
In de (gewelds)hulpverlening ligt de focus vooral op het verhelpen van directe financiële knelpunten (met name schulden), maar wordt er nog te weinig gekeken naar patronen, achterliggende oorzaken en gevolgen van de financiële problemen. De financiële situatie van slachtoffers van geweld moet een punt van aandacht worden binnen de hulpverlening. Het moet bespreekbaar worden gemaakt – nu ligt het nog te veel in de taboesfeer.

Zoals bovenstaande voorbeelden laten zien, is de situatie vaak complex en gelinkt aan geweld. Daarom is een holistische blik noodzakelijk om duurzame veranderingen teweeg te brengen. Eén cliënt gaf het belang van financiële zelfredzaamheid aan:

“Het is belangrijk je als persoon te ontwikkelen, dus als student, werknemer, moeder, buurvrouw, zus. Als het op één van die vlakken iets minder gaat, dan doet het niet heel veel met je stemming. Je hebt al die andere dingen nog om trots op te zijn. Financiële problemen sijpelden eerst door in alle aspecten van mijn leven. Nu niet meer!”

Pas dan kan iemand zich (weer) volledig als persoon ontplooien en loskomen van het geweld. Wanneer het patroon van financiële problemen niet wordt verholpen, is de kans op terugval in een afhankelijkheidsrelatie onveranderd groot.

Auteur: Ferdi Bekken